Viêm Gan A – Tóm Gọn Mọi Điều Bạn Cần Biết

Bệnh viêm gan A không gây biến chứng mạn tính hay ung thư gan, nhưng nó vẫn là nỗi lo lớn với sức khỏe cộng đồng vì khả năng lây lan cực nhanh và bùng phát thành dịch.

Dù đa số trường hợp bệnh có thể tự khỏi, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây suy gan cấp nguy hiểm nếu không được chăm sóc đúng cách.

Trong bài viết này mình sẽ chia sẻ ngắn gọn những kiến thức cần thiết về bệnh viêm gan A, bao gồm cách lây nhiễm, triệu chứng, cách điều trị và các phương pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

Viêm gan A là tình trạng viêm gan cấp tính do virus Viêm gan A (HAV) gây ra. Tức là virus viêm gan A sẽ không gây bệnh kéo dài và không tồn tại kéo dài trong cơ thể trên 6 tháng.

Điểm khác biệt giữa Viêm gan A và Viêm gan B, viêm gan C là con đường lây truyền và khả năng chuyển sang viêm gan mạn tính.

• Viêm gan B và viêm gan C: Lây truyền qua đường máu, đường tình dục, từ mẹ sang con và có thể chuyển sang viêm gan mạn tính, tức là virus tồn tại kéo dài suốt đời.

• Viêm gan A: Lây truyền qua đường tiêu hóa (đường phân – miệng) và chỉ gây bệnh cấp tính, không bao giờ chuyển sang viêm gan mạn tính. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể sẽ có miễn dịch bảo vệ suốt đời.

Khác với Viêm gan B, virus Viêm gan A xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường Tiêu hóa. Cơ chế lây truyền này được y học gọi là “Đường Phân – Miệng” (Fecal-oral route).

Cụ thể quá trình lây nhiễm:

1. Người bị nhiễm bệnh đào thải virus ra ngoài qua phân. (Nồng độ virus trong phân cao nhất ở giai đoạn 2 tuần trước khi vàng da).
2. Nếu người bệnh không rửa tay kỹ sau khi đi vệ sinh, virus sẽ bám vào tay.
3. Từ tay người bệnh, virus bám vào thức ăn, nguồn nước hoặc các vật dụng.
4. Người chưa bị nhiễm bệnh ăn phải thức ăn hoặc nước uống nhiễm virus này sẽ bị lây bệnh.

Các nguồn lây phổ biến:

• Thực phẩm bẩn: Rau sống tưới bằng phân tươi hoặc nước bẩn; các loại hải sản (ngêu, sò, ốc, hến, hàu) sống ở vùng nước ô nhiễm nhưng chưa được nấu chín kỹ.
• Nguồn nước: Uống nước lã, nước đá làm từ nguồn nước nhiễm virus.
• Tiếp xúc trực tiếp: Chăm sóc vệ sinh cho người bệnh, thay tã cho trẻ nhiễm bệnh mà không rửa tay sạch.

Thời gian ủ bệnh của Viêm gan A trung bình khoảng 28 ngày (từ 15 đến 50 ngày).

Sau thời kỳ ủ bệnh, các triệu chứng sẽ xuất hiện.

Một đặc điểm quan trọng là triệu chứng phụ thuộc rất lớn vào độ tuổi nhiễm bệnh:

Ở trẻ em (dưới 6 tuổi): Khoảng 70% trẻ nhiễm bệnh KHÔNG CÓ TRIỆU CHỨNG hoặc triệu chứng rất nhẹ, không bị vàng da. 

Do đó, trẻ em thường làm lây bệnh âm thầm trong các trường học, nhà trẻ.

Ở trẻ lớn và người trưởng thành: Hơn 70% sẽ có triệu chứng rầm rộ và nặng nề hơn, với các triệu chứng tùy theo từng giai đoạn.

1. Giai đoạn khởi phát: thường có triệu chứng giống cúm như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức cơ khớp, chán ăn, buồn nôn.
2. Giai đoạn toàn phát (Vàng da), gồm các triệu chứng:

• Nước tiểu sẫm màu (màu nâu đỏ hoặc màu nước chè đặc) – thường là dấu hiệu đầu tiên.
• Vàng da, vàng mắt rõ rệt.
• Phân bạc màu.
• Đau tức vùng hạ sườn phải (vùng gan).
• Ngứa ngoài da.

Một số ít trường hợp (dưới 1%) có thể diễn tiến thành Suy gan tối cấp, có thể đe dọa tính mạng với các triệu chứng như: hôn mê gan, rối loạn đông máu ( nôn ra máu, chảy máu không cầm), bụng cổ chướng,….

• Anti-HAV IgM

Đây là kháng thể xuất hiện khi đang nhiễm bệnh cấp tính. 

Nếu kết quả Dương tính (+): Bạn đang bị Viêm gan A cấp tính. Cần điều trị và cách ly nguồn phân.

• Anti-HAV IgG

Kháng thể này xuất hiện khi đã khỏi bệnh hoặc đã tiêm vắc xin.

Nếu kết quả Dương tính (+): Bạn đã có miễn dịch. Bạn an toàn và sẽ không bị lây nhiễm nữa.

Nếu bạn đi kiểm tra sức khỏe và thấy Anti-HAV IgG Dương tính còn IgM Âm tính, hãy yên tâm. Điều đó có nghĩa là bạn đã từng mắc bệnh trong quá khứ (mà không biết) hoặc đã tiêm phòng, hiện tại bạn đã có kháng thể bảo vệ.

Hiện nay, CHƯA CÓ thuốc kháng virus đặc hiệu để tiêu diệt virus Viêm gan A.

Bệnh thường tự khỏi, cơ thể sẽ tự đào thải virus sau vài tuần đến vài tháng.

Bệnh thường tự khỏi, cơ thể sẽ tự đào thải virus sau vài tuần đến vài tháng.

• Nghỉ ngơi tuyệt đối

Tức là dành phần lớn thời gian trong ngày để nằm nghỉ trên giường, chỉ ngồi dậy khi ăn uống hoặc đi vệ sinh, vì khi bạn nằm nghỉ thì lượng máu nuôi dưỡng gan sẽ tăng lên khoảng 25 – 40% so với khi đứng hoặc đi lại. Và lượng máu này mang theo oxy và dưỡng chất giúp các tế bào gan bị tổn thương sửa chữa nhanh hơn. 

Người bệnh tuyệt đối không làm việc nặng, không tập thể dục thể thao, không đi bộ nhiều, không thức khuya và tránh căng thẳng đầu óc để giảm tối đa hoạt động chuyển hóa, giúp gan tập trung hoàn toàn vào việc tự chữa lành.

• Dinh dưỡng

Ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu, giảm chất béo. Chia nhỏ bữa ăn và uống nhiều nước.

• Tránh các chất độc cho gan

Tuyệt đối kiêng rượu bia trong thời gian bệnh và giai đoạn phục hồi.

Thận trọng khi sử dụng 1 số loại thuốc như thuốc hạ sốt paracetamol, không uống các loại thuốc lá, thuốc nam không rõ nguồn gốc vì có thể làm suy gan nhanh hơn.

Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tùy vào mức độ tổn thương gan, bác sĩ sẽ quyết định xem người bệnh cần phải nhập viện hoặc là có thể điều trị tại nhà.

Viêm gan A lây qua đường ăn uống, nên việc phòng bệnh tập trung chủ yếu vào vấn đề vệ sinh và tiêm vắc xin.

Đây là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.

Hiện nay, bạn có thể lựa chọn một trong 2 loại vắc xin sau, tùy thuộc vào tình trạng miễn dịch của bản thân mình.

+ VẮC XIN VIÊM GAN A: Là vắc xin đơn giá, chỉ chứa vắc xin Viêm gan A

• Đối tượng: Trẻ em từ 1 tuổi trở lên và người lớn đã có miễn dịch với Viêm gan B nhưng chưa có miễn dịch với Viêm gan A.
  
• Lịch tiêm: Gồm 2 mũi, cách nhau từ 6 đến 12 tháng.
• Hiệu quả: có khả năng tạo miễn dịch bảo vệ cao trên 95% và kéo dài suốt đời.
• Hiện nay ở các trung tâm tiêm chủng tại Việt Nam, vắc xin viêm gan A thường có 2 loại, đó là vắc vin Havax do Việt Nam sản xuất và vắc xin Avaxim do Pháp sản xuất.
  

+ VẮC XIN PHỐI HỢP VIÊM GAN A VÀ VIÊM GAN B

• Là vắc xin Twinrix do Bỉ sản xuất.
• Đối tượng: người lớn và trẻ em chưa có kháng thể với cả 2 loại virus viêm gan A và viêm gan B. 
  

Đây là giải pháp tiện lợi giúp giảm số lần tiêm mà vẫn tạo được kháng thể với cả 2 loại virus viêm gan A và viêm gan B

• Lịch tiêm:

+ Người lớn (từ 16 tuổi trở lên):  tiêm theo phác đồ 3 mũi: 0 – 1 – 6, mũi 1: tháng đầu tiên; mũi 2 sau mũi 1 khoảng 1 tháng; mũi 3 cách mũi 2 khoảng 5 tháng).

+ Trẻ em từ 12 tháng đến dưới 16 tuổi: tiêm theo phác đồ 2 mũi: 0 – 6, mũi 1: tháng đầu tiên, mũi 2 cách mũi 1 khoảng 6-12 tháng.

Lưu ý : Trước khi tiêm loại này, bạn cần xét nghiệm kiểm tra kháng thể của cả hai bệnh để bác sĩ chỉ định chính xác.

Với các hành động cụ thể như:

• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng: đặc biệt sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã cho trẻ, trước khi chế biến thức ăn và trước khi ăn.
• Thực hiện ăn chín uống sôi: hạn chế ăn các món sống như gỏi, nem chua , rau sống không rõ nguồn gốc. Nấu chín hải sản, nhất là các loại ngêu, sò, ốc, hến, hàu, vì đây là nguồn chứa virus phổ biến.
• Sử dụng nước sạch: dùng nước đã qua xử lý hoặc đun sôi.

Viêm gan A tuy là bệnh cấp tính và có thể tự khỏi, nhưng nó có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, có thể khiến bạn mệt mỏi kéo dài hàng tháng trời, làm gián đoạn cuộc sống, công việc, đặc biệt là rất dễ lây nhiễm cho gia đình và những người xung quanh. Nếu bạn chưa từng mắc bệnh, tức là xét nghiệm Anti-HAV IgG âm tính, tiêm vắc xin là khoản đầu tư cho sức khỏe xứng đáng nhất để loại bỏ hoàn toàn nỗi lo về căn bệnh này. Và Thảo Healthy luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong hành trình bảo vệ lá gan khỏe mạnh.

Nguồn tham khảo:

Tổ Chức Y Tế Thế Giới. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-a

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ. https://www.cdc.gov/hepatitis-a/site.html#hcp

Bộ Y Tế. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh viêm gan vi rút A. Ban hành kèm theo Quyết định số 5447/QĐ-BYT ngày 30/12/2014 của Bộ Y tế