Bệnh Chikungunya đang lây lan tại nhiều nơi trên thế giới và có nguy cơ cao xâm nhập vào nước ta. Trong bài viết này mình sẽ tóm tắt những thông tin cần thiết về bệnh Chikungunya giúp bạn có thể phòng bệnh, bảo vệ bản thân và gia đình khi dịch Chikungunya xâm nhập vào Việt Nam.
Bệnh Chikungunya là gì
Bệnh Chikungunya là 1 bệnh truyền nhiễm do virus Chikungunya gây ra, lây truyền sang người qua muỗi bị nhiễm bệnh.
Bệnh Chikungunya được phát hiện lần đầu tiên nào năm 1952 tại Tanzania, sau đó lan đến các quốc gia khác.
Tên gọi Chikungunya bắt nguồn từ một từ trong tiếng địa phương ở miền Nam Tanzania, có nghĩa là “ thứ uốn cong” – nhằm mô tả tư thế vặn vẹo của người bệnh với biểu hiện đau khớp nghiêm trọng.
Bệnh Chikungunya đang lây lan toàn cầu?
Kể từ khi được phát hiện đến nay, các đợt bùng phát dịch bệnh Chikungunya vẫn xảy ra rải rác tại nhiều quốc gia. Hiện nay đang có đợt bùng phát tại một số khu vực trên thế giới, trong đó có Trung Quốc.
Tại Trung Quốc, trong nửa đầu năm 2025 đã ghi nhận hơn 4800 ca mắc Chikungunya. Tại Singapore, từ đầu năm đến ngày 2/8 đã ghi nhận 17 ca mắc Chikungunya.
Việt Nam hiện tại chưa ghi nhận ca bệnh Chikungunya nào ( tính đến 25 tháng 8 năm 2025). Tuy nhiên vào thời điểm này, muỗi Aedes là trung gian truyền bệnh đang vào thời kỳ hoạt động cao điểm. Do đó các chuyên gia y tế lo ngại dịch Chikungunya có nguy cơ cao xâm nhập vào nước ta và lây lan nhanh trong công đồng.
Bệnh Chikungunya lây truyền qua đường nào?
Bệnh Chikungunya không lây truyền trực tiếp từ người sang người mà lây truyền qua muỗi cái bị nhiễm bệnh.
Loài muỗi lây truyền Chikungunya là loài muỗi Aedes ( Chủ yếu Aedes aegypti và Aedes albopictus) – đây cũng chính là loài muỗi truyền bệnh Sốt xuất huyết và Zika.
Loài muỗi này chủ yếu đốt vào ban ngày và hoạt động cao điểm vào sáng sớm và chiều tối. Chúng đẻ trứng trong các vật chứa nước đọng.
Triệu chứng bệnh Chikungunya là gì?
Các triệu chứng của bệnh Chikungunya có nhiều điểm giống với triệu chứng của Sốt xuất huyết về Zika.
Trong số những người bị nhiễm virus Chikungunya do bị muỗi nhiễm bệnh đốt, có 1 số người không có triệu chứng, 1 số trường hợp có triệu chứng thường biểu hiện sau 4 – 8 ngày ( có thể dao động từ 2 – 12 ngày) kể từ khi bị muỗi nhiễm bệnh đốt, với các triệu chứng nổi bật :
- Sốt: Khởi phát đột ngột
- Đau khớp, viêm khớp nặng: Đau khớp thường làm suy nhược cơ thể và thường kéo dài vài ngày, nhưng cũng có thể kéo dài 1 đến vài tuần, thậm chí hàng năm sau khi khỏi bệnh.
Các triệu chứng phổ biến khác:
- Đau cơ
- Đau đầu
- Phát ban
- Mệt mỏi
Nếu không có đau khớp đáng kể, các triệu chứng ở người bệnh thường nhẹ và có thể không được phát hiện.
Các triệu chứng của bệnh Chikungunya khá tương đồng với Sốt xuất huyết và bệnh do virus Zika nên có thể bị chẩn đoán nhầm.
Hầu hết người bệnh đều hồi phục hoàn toàn sau khi bị nhiễm bệnh, tuy nhiên có 1 số người nhiễm Chikungunya có biến chứng về tim, thần kinh và mắt. Các trường hợp nặng cần nhập viện vì có nguy cơ tổn thương nội tạng và tử vong.
Nhóm có nguy cơ mắc bệnh nặng:
- Trẻ sơ sinh
- Người cao tuổi
- Người có bệnh lý nền
Nếu có các biểu hiện bất thường như sốt đột ngột, đau khớp, nổi ban,… cần đến khám tại các cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị.
Khi 1 người bị bệnh Chikungunya đã hồi phục, họ có khả năng miễn dịch với virus Chikungunya trong tương lai.
Xét nghiệm Chikungunya?
Có thể phát hiện Chikungunya bằng việc xét nghiệm máu.
- Trong tuần đầu tiên của bệnh, người ta xét nghiệm để tìm virus Chikungunya trong máu.
- Sau tuần đầu tiên, người ta xét nghiệm để tìm kháng thể do cơ thể sinh ra để chống lại virus Chikungunya.
Điều trị bệnh Chikungunya như thế nào?
Hiện tại chưa có thuốc kháng virus nào đặc hiệu để điều trị bệnh Chikungunya.
Việc điều trị chủ yếu bằng cách giảm điều trị triệu chứng. Cụ thể là điều trị tình trạng sốt và đau khớp bằng thuốc hạ sốt và giảm đau, uống nhiều nước và nghỉ ngơi.
Paracetamol được khuyến cáo dùng để hạ sốt và giảm đau ban đầu cho người nhiễm Chikungunya.
Chú ý: không tự ý sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) để hạ sốt, giảm đau nếu không có chỉ định của bác sĩ. Bởi vì triệu chứng của Sốt xuất huyết có thể bị nhầm với Chikungunya và thuốc chống viêm không steroid có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở bệnh nhân Sốt xuất huyết.
Phòng bệnh Chikungunya như thế nào?
Tránh bị muỗi đốt là biện pháp tốt nhất để bảo vệ cơ thể không bị nhiễm bệnh Chikungunya.
Biện pháp chính để giảm lây truyền Chikungunya là diệt trừ động vật truyền bệnh là muỗi và giảm nơi sinh sản của muỗi. Cụ thể là:
- Sử dụng thuốc diệt côn trùng để diệt muỗi
- Đậy kín các dụng cụ chứa nước để muỗi không vào đẻ trứng. Lật úp các dụng cụ chứa nước không sử dụng đến.
- Thường xuyên loại bỏ và vệ sinh các đồ vật có thể chứa nước đọng như chai, lọ, lốp xe cũ,…
- Sử dụng lưới chắn cửa sổ và cửa ra vào để ngăn muỗi xâm nhập vào nhà.
- Có thể bôi thuốc chống muỗi, tinh dầu đuổi muỗi lên vùng da hở hoặc mặc quần áo dài tay để ngăn ngừa muỗi đốt
- Sử dụng màn để chống muỗi đốt vào ban ngày cho những người ngủ vào ban ngày, như trẻ em, người già hoặc người ốm.
Bệnh nhân bị bệnh Chikungunya nên tránh để muỗi đốt trong tuần đầu tiên của bệnh để ngăn ngừa lây truyền sang muỗi, từ đó không lây truyền cho những người xung quanh.
Vắc xin phòng bệnh:
Hiện tại có hai loại vắc xin Chikungunya đã được phê duyệt. Chúng được sử dụng cho những người có nguy cơ ở một số quốc gia, nhưng vẫn chưa được khuyến cáo sử dụng rộng rãi.
Nguồn tham khảo:
- Tổ chức Y tế Thế giới. ( 2025). Chikungunya. Truy cập ngày 20/9/2025, từ https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chikungunya
Các bài viết của Thảo Healthy chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.